Ucieleśnianie Emocji. Integralna Psychologia Somatyczna
Ucieleśnianie Emocji w Psychoterapii Somatycznej
Ucieleśnianie emocji można zdefiniować jako zdolność poszerzania ich doświadczania na tak duży obszar ciała, jak to możliwe, i w taki sposób, aby doprowadzić do wzrostu tolerancji doświadczania emocji i jak najdłuższego pozostawania przy nich. Współpracując z pacjentami, terapeuci stosujący Integralną Psychologię Somatyczną (ISP) starają się doprowadzić do ucieleśnienia emocji i doprowadzają do poszerzenia emocji na ciało w sposób regulowany, żeby odpowiednio zająć się wszelkimi związanymi z doświadczeniem emocjonalnym skrajnymi przejawami fizjologicznej dysregulacji i stresu, które mogą prowadzić do objawów psychofizjologicznych.
W tym samym czasie pacjent poszerza też emocje na jak największy obszar ciała, aby uzyskać lepszy dostęp do informacji o charakterze emocjonalnym. Stara się przy tym możliwie jak najdłużej pozostać przy danej emocji, aby nauczyć się ją lepiej tolerować i zapobiec sytuacji, w której przejawia się ona w postaci dysfunkcjonalnych myśli lub zachowań. Dzięki temu mózg ma czas, aby przetworzyć informacje związane z emocjonalnym doświadczeniem z korzyścią dla procesów poznawczych, emocjonalnych i behawioralnych. Rozwijająca się nauka ucieleśnionego poznawania, ucieleśnionych emocji i zachowań informuje nas, że poszerzanie emocji na jak największy obszar ciała pozwoli nam nie tylko lepiej je tolerować, ale też pozytywnie wpłynie na sposób myślenia i działania w odniesieniu do sytuacji, która sprawia nam emocjonalne trudności.
Skupiając się na metodzie ucieleśniania emocji, możemy odnieść wrażenie, że związane z nią doświadczenia różnią się nie tylko w odniesieniu do konkretnych ludzi, ale nawet do różnych ram czasowych lub sytuacji u tego samego człowieka. Doświadczenia związane z ucieleśnianiem emocji mogą się różnić pod względem poziomu emocji, intensywności doświadczenia emocjonalnego, jego rozległości i głębi w odniesieniu do ciała i długości jego trwania. Przyjrzyjmy się po kolei wszystkim tym zmiennym.
Emocje: Poziom
Poziom emocji, który dany człowiek generuje i odczuwa w mózgu lub ciele, może być wysoki lub niski. Czym właściwie jest poziom emocji? U siebie lub innych dostrzegamy, że czasami emocji jest bardzo dużo, a kiedy indziej tylko trochę. Poziom emocji nie musi mieć nic wspólnego z poziomem energii ani z poziomem pobudzenia. Dzieje się tak dlatego, że niektóre emocje, takie jak niepokój, z natury prowadzą do znacznego pobudzenia w znaczeniu fizjologicznym.
Inne emocje, takie jak rozpacz, mają typowo niski poziom pobudzenia. Jeden pacjent może więc zgłaszać, że poziom jego niepokoju jest wysoki na wyższym poziomie pobudzenia, podczas gdy inny pacjent w rozpaczy może się skarżyć na wzrost poziomu rozpaczy, podczas gdy jego poziom pobudzenia będzie spadać. Poziom emocji to subiektywna ocena osoby doświadczającej, a ta ocena jest zależna od jej minionych doświadczeń związanych z daną emocją. To odpowiedź na pytanie: „Czy doświadczasz tej samej emocji w większym, czy mniejszym stopniu?”.
Nasuwa się pytanie: czy obserwator z zewnątrz może ocenić czyjś poziom emocji jako większy lub mniejszy niż poprzednio? To w pewnym stopniu możliwe – zależy to jednak od tego, jak dobrze obserwator zna doświadczenia tej osoby. Jest to też uzależnione od tego, jak dobrze dana osoba wyraża swoje emocje werbalnie i niewerbalnie, a także od tego, w jakim stopniu obserwator rezonuje z doświadczeniami wspomnianej osoby.
Rezonans Interpersonalny w Psychoterapii Somatycznej
Rezonans interpersonalny – niewerbalna komunikacja między dwoma ciałami odbywająca się za pomocą sygnałów elektromagnetycznych odgrywa istotną rolę w sposobie, w jaki przekazujemy sobie i regulujemy nasze doświadczenia emocjonalne. Ocena poziomu emocji jakiejś osoby zależy też od poziomu tolerancji doświadczeń emocjonalnych u obserwatora. Tak czy inaczej – ocena obserwatora ma charakter subiektywny.
Emocje: Intensywność
Doświadczanie emocji może cechować się niskim lub wysokim poziomem intensywności. Intensywność definiujemy tu jako subiektywną psychofizjologiczną trudność w tolerowaniu emocji i pozostawaniu z nią. Stosuję termin „psychofizjologiczny”, ponieważ trudności w tolerowaniu emocji mają zarówno komponent psychologiczny, jak i fizjologiczny. Wiemy to z naszych doświadczeń podczas wykonywania ćwiczeń fizycznych, na przykład biegania. Jeśli zaczynamy traktować to ćwiczenie jako wyczerpujące, im silniej wmawiamy sobie, że jest ono trudne, tym bardziej staje się ono fizycznie trudne.
Często twierdzimy, że jakieś doświadczenie emocjonalne jest zbyt intensywne, jeśli subiektywnie trudno nam je znieść. Nasza ocena intensywności emocji nie ma nic wspólnego z tym, co sądzą o niej inni, bo na przykład pod wpływem sugestii rodziców możemy uznawać nawet niski poziom emocji za zbyt intensywny. Podobnie jak z poziomem emocji – ocena intensywności emocji – nieważne, czy dokonuje jej osoba, która jej doświadcza, czy obserwator – również musi być subiektywna.
Jaki jest związek między poziomem emocji a jej intensywnością? Można oczekiwać, że człowiek będzie obserwować wzrost intensywności doświadczenia emocjonalnego wraz ze wzrostem poziomu emocji. Mimo to stopień, w jakim intensywność doświadczenia emocjonalnego wzrasta wraz z poziomem emocji, jest uzależniony od konkretnego człowieka. Jeden człowiek może uznawać dany poziom emocji lub jej intensywności za niski, a inny stwierdzi, że jest on nie do wytrzymania. Ktoś może uznać dany poziom emocji za niski, a i tak odczuwać go jako nie do wytrzymania albo uznać go za wysoki, a mimo to znosić go dość dobrze.
Poziom emocji to tylko jeden z wielu czynników określających intensywność doświadczenia emocjonalnego. Poziom ten zbyt intensywny dla jednej osoby może nie być równie intensywny dla drugiej z powodu wielu różnych przesłanek, takich jak myśli czy zachowania. Człowiek, który uważa, że smutek jest zły, będzie go odbierał w sposób intensywniejszy na każdym poziomie niż ktoś inny, kto nie ma tak negatywnych skojarzeń.
Wyrażanie Emocji
Człowiek, który potrafi wyrażać emocje, uważa zwykle, że są one mniej intensywne na każdym poziomie niż u człowieka, który ma trudności z ich wyrażaniem. Kondycja fizyczna człowieka także może mieć wpływ na zdolność tolerowania doświadczeń emocjonalnych. W im lepszej formie jesteśmy, tym lepiej możemy tolerować doświadczenia na dowolnym poziomie. Emocje można traktować jako ocenę wpływu sytuacji na fizjologię mózgu i ciała danej osoby.
Podobnie jak z poziomem doświadczenia emocjonalnego jego intensywność mogą w pewnym stopniu oceniać inne osoby, ale obowiązują tu te same zastrzeżenia. W tym przypadku także będzie to subiektywna ocena, a nasza zdolność do dokonywania takich ocen będzie uzależniona od wielu czynników, na przykład tego, jak dobrze znamy doświadczenia emocjonalne drugiej osoby.
Wydaje się, że ludzie nie posiadają umiejętności odróżniania poziomu emocji od trudności w ich doświadczaniu. Możemy to wywnioskować na podstawie sytuacji, w której twierdzą oni, że wprawdzie odczuwali spory niepokój, ale to im nie przeszkadzało lub potrafili to tolerować; albo sytuacji, w której twierdzą, że nie byli w stanie tolerować swojego niepokoju nawet w najmniejszym stopniu.
Psychosomatyka / Somatopsychologia
Naturalnie te dwie zmienne są ze sobą związane, ponieważ mają przynajmniej jeden wspólny czynnik: stan, w jakim znajduje się ciało. Im wyższy poziom emocji, tym więcej zmian w ciele należy się spodziewać. Im większa intensywność, tym więcej można się spodziewać stresu i dysregulacji w ciele, ponieważ poziom stresu i dysregulacji jest być może najważniejszym czynnikiem wpływającym na to, czy jakiekolwiek doświadczenia cielesne (w tym emocja) dają się tolerować, czy też nie.
Spośród tych dwóch zmiennych – intensywności i poziomu – intensywność jest bardziej subiektywna niż poziom, ponieważ poziom może mieć w większym stopniu niż intensywność podłoże fizyczne. Mimo subiektywności tych zmiennych mogą one być użyteczne przy regulowaniu emocji własnych i innych ludzi. Możemy się nauczyć śledzić doświadczenia emocjonalne na tych dwóch współzależnych płaszczyznach, aby wiedzieć, kiedy należy złagodzić lub wzmocnić którąkolwiek z nich – i to zarówno w sytuacji pracy nad sobą, jak i nad kimś innym.
Kluczową zmienną, o której trzeba pamiętać w pracy na rzecz ucieleśniania emocji, jest ich intensywność, to znaczy, że musimy pozostawać w kontakcie z subiektywnymi trudnościami doświadczanymi podczas tolerowania emocji i pozostawania przy nich, nie doznając przy tym poważnych objawów psychofizjologicznych i nie tracąc kontaktu z emocją poprzez mechanizmy obronne, takie jak odrętwienie czy dysocjacja.
Jest wiele sposobów radzenia sobie z intensywnością, tak aby utrzymać ją w znośnym zakresie. Jednym z nich jest panowanie nad poziomem emocji, ponieważ poziom emocji jest jednym z czynników decydującym o jej tolerancji lub nietolerancji. Możemy panować nad poziomem emocji poprzez obniżenie wsparcia, którego mu udzielamy za pomocą naszej świadomości. Na przykład możemy skupić jedynie 50% naszej uwagi na emocji wewnątrz naszego ciała, a pozostałe 50% skierować na to, czego jesteśmy świadomi poza ciałem. Jeśli będziemy to robić przez jakiś czas, zmniejszymy poziom emocji, ponieważ zjawiska w naszym wnętrzu, na które nie zwracamy uwagi, zwykle zanikają.
Możemy też panować nad poziomem emocji, nie myśląc o sytuacji lub jej elementach, które wywołują reakcję emocjonalną. Można również skupić się na innych aspektach tej sytuacji, które w mniejszym stopniu wzbudzają emocje, lub wspomóc regulację doświadczenia emocjonalnego w ciele poprzez przerzucenie uwagi na poziom czysto fizyczny. Śledzenie doznań cielesnych zwykle pozwala przywrócić ciału normalny stan, tworząc sprzężenie zwrotne między mózgiem a ciałem. Chodzi konkretnie o to, aby dostrzec, w jaki sposób nasze ciało i energia radzą sobie lepiej dzięki ciężkiej pracy, którą włożyliśmy w zbudowanie większej zdolności odczuwania emocji.
Emocje: Głębia, Rozległość i Czas Trwania
Oprócz zarządzania intensywnością emocji poprzez sterowanie jej poziomem możemy też zarządzać intensywnością, zarządzając innymi zmiennymi związanymi z sesjami ucieleśniania emocji, takimi jak rozległość i głębia ekspansji na ciało oraz czas trwania cyklów przetwarzania emocjonalnego. Przyjrzyjmy się tym zmiennym i temu, w jaki sposób mogą zostać wykorzystane do regulowania doświadczenia emocjonalnego.
Ekspansja doświadczenia emocjonalnego w ciele może mieć charakter powierzchowny lub głęboki. Może być powierzchowna w klatce piersiowej i obejmować wyłącznie mięśnie albo głęboka i obejmować także płuca i serce. Ekspansja może mieć charakter rozległy i dotyczyć wielu obszarów ciała lub wąska i dotyczyć tylko kilku obszarów. Emocje, takie jak żal, mogą się objawiać tylko w klatce piersiowej, dotyczyć także twarzy albo rozchodzić się na całe ciało.
Okres, w ciągu którego człowiek jest w stanie pozostać przy danej emocji i przetwarzać ją, także zależy od wielu czynników. Czasami trwa to jedynie chwilę, a niekiedy znacznie dłużej. Ten czynnik może również zmieniać się na przestrzeni czasu lub sytuacji u tej samej osoby.
(dr Raja Selvam)
Co to dla Ciebie oznacza?
Co konkretnie może Ci to dać?
Sprawdź opinie zadowolonych ludzi, którzy skorzystali już z pomocy:
